به گزارش خبرنگار مهر، منصور حاجی عصر سهشنبه در جمع خبرنگاران اظهار کرد: مجموعه پژوهشی معارف محمدی به عنوان هدیهای از سوی شیعیان امیرالمؤمنین(ع) به ساحت پیامبر اعظم(ص) و جامعه مسلمانان و بشریت ارائه میشود و تلاش شده است در این مجموعه، مسیرهای تازهای برای مطالعه علمی شخصیت، سیره و معارف رسول اکرم(ص) گشوده شود.
وی افزود: با وجود عظمت و جایگاه بیبدیل پیامبر اسلام(ص)، بررسی وضعیت مطالعات علمی نشان میدهد که شخصیت ایشان در حوزه پژوهشهای رسمی آنگونه که شایسته است مورد توجه قرار نگرفته و نوعی مهجوریت جدی در عرصه پیامبرشناسی وجود دارد.
حاجی با اشاره به بازتاب نام پیامبر اسلام(ص) در قرآن کریم ادامه داد: نام مبارک محمد(ص) چهار بار در آیات قرآن آمده است و یک بار نیز از ایشان با عنوان احمد یاد شده و همچنین یکی از سورههای قرآن کریم به نام آن حضرت اختصاص یافته است.
این پژوهشگر افزود: با این حال، هنگامی که حجم و گستره پژوهشهای رسمی و دانشگاهی درباره پیامبر اسلام(ص) را با ظرفیت شخصیت و جایگاه ایشان مقایسه میکنیم، فاصله قابل توجهی مشاهده میشود و همین مسئله ضرورت توجه جدیتر مراکز علمی به پیامبرپژوهی را نشان میدهد.
پیامبرپژوهی همچنان با خلأ علمی روبهروست
حاجی با مقایسه وضعیت مطالعات درباره پیامبر اسلام(ص) با برخی اندیشمندان بزرگ اظهار کرد: درباره شخصیتهایی مانند فارابی، ابنعربی و ملاصدرا آثار و پایاننامههای علمی فراوانی تولید شده است، اما حجم مطالعات دانشگاهی درباره شخص پیامبر اسلام(ص) با گستردگی شخصیت، زندگی و معارف ایشان تناسب ندارد.
وی ادامه داد: ورود حوزههای علمیه به عرصه تولید پایاننامه موجب افزایش شمار آثار مرتبط با پیامبر اکرم(ص) شده است، اما همچنان با توجه به ابعاد گسترده زندگی، سیره، شخصیت و معارف آن حضرت، این میزان پژوهش کافی نیست.
این نویسنده مجموعه پژوهشی معارف محمدی با اشاره به ظرفیت قرآن کریم برای مطالعات پیامبرشناسی گفت: حدود هزار و ۵۰۰ آیه از قرآن کریم به نوعی با پیامبر اعظم(ص) ارتباط دارد و این آیات موضوعات متنوعی را شامل میشود.
حاجی افزود: بخشی از این آیات به بیان اوصاف پیامبر اسلام(ص) اختصاص دارد و در بخش دیگری از آیات، خطاب مستقیم با آن حضرت صورت گرفته است و گروهی از آیات نیز دشمنان پیامبر(ص) یا حقوق ایشان بر امت اسلامی را مورد توجه قرار میدهد.
وی تصریح کرد: با وجود چنین ظرفیت گستردهای در قرآن کریم، هنوز در میان تفاسیر فریقین کمتر شاهد رویکردی مستقل، جامع و منسجم برای مطالعه شخصیت پیامبر اسلام(ص) هستیم و این مسئله ضرورت تقویت نگاههای پژوهشی تخصصی در این حوزه را آشکار میکند.
مسیر پژوهش را از موضوعشناسی آغاز کردیم
حاجی با تشریح روند شکلگیری این پروژه پژوهشی اظهار کرد: حدود ۱۰ سال پیش تصمیم گرفته شد با همراهی جمعی از دوستان و با توسل به اهلبیت(ع)، موضوعشناسی گستردهای درباره عناوین و موضوعاتی که تاکنون در قالب پایاننامه درباره پیامبر اسلام(ص) مورد توجه قرار نگرفته است، آغاز شود.
وی ادامه داد: سه تا چهار سال نخست این فرایند به بررسی عناوین پایاننامهها و مطالعه منابع داخلی و خارجی در حوزههای مختلف اختصاص یافت و پس از این مرحله، از حدود پنج سال پیش تدوین و نگارش عناوین پژوهشی آغاز شد.
این پژوهشگر افزود: در جریان تدوین موضوعات تلاش شد دیدگاهها و پیشنهادهای مختلف مسئولان و دستاندرکاران نیز مورد توجه قرار گیرد تا عناوین تهیهشده بتواند حوزههای متنوعتری از مطالعات مرتبط با پیامبر اسلام(ص) را پوشش دهد.
حاجی گفت: برای نمونه، موضوع تأثیر احادیث پیامبر اسلام(ص) بر شکلگیری تمدنهای اسلامی و همچنین جایگاه معارف محمدی در اندیشههای ابنعربی و ملاصدرا از جمله موضوعاتی است که میتواند زمینه مطالعات عمیق و تخصصی را فراهم کند.
وی تأکید کرد: هدف اصلی این پروژه، شناسایی مسیرها و رویکردهای علمی برای مطالعه پیامبر خدا(ص) و فراهم کردن زمینهای بود تا احادیث و معارف رسولالله(ص) تنها در سطح نقل و گزارش باقی نماند و امکان استخراج نظریههای کارکردی و عملی از این میراث فراهم شود.
معارف نبوی باید به نظریههای کاربردی تبدیل شود
حاجی با اشاره به دستاورد این فرایند پژوهشی اظهار کرد: به فضل الهی و با حمایت مجموعههای پژوهشی حوزه، اکنون حدود ۶۰ هزار عنوان پژوهشی در ۲۸ رشته علمی آماده شده است که در تدوین آنها تلاش شده از تکرار موضوعات جلوگیری شود.
وی افزود: این عناوین تقریباً تمامی رشتههای علوم اسلامی و انسانی را دربرمیگیرد و از این جهت میتواند ظرفیت گستردهای برای ورود پژوهشگران رشتههای مختلف به مطالعات پیامبر اسلام(ص) ایجاد کند.
این پژوهشگر ادامه داد: تعداد عناوین آمادهشده در حال حاضر به حدود ۶۵ هزار عنوان رسیده است و نزدیک به پنج هزار عنوان جدید نیز در این مجموعه وجود دارد که از نظر تخصصی بودن و نگاه کاربردی، ظرفیتهای ویژهای برای پژوهش دارند.
حاجی خاطرنشان کرد: از جمله موضوعاتی که در میان عناوین تخصصی میتوان به آنها پرداخت، انسانشناسی سکولاریسم و بررسی تعارضات آن با اخلاقشناسی و انسانشناسی ارائهشده از سوی پیامبر اسلام(ص) است که میتواند زمینه یک مطالعه تخصصی و کاربردی را فراهم کند.
وی گفت: هدف از این دستهبندی آن است که پژوهشگر در هر رشته علمی بتواند از میان موضوعات موجود، مسئلهای متناسب با تخصص خود انتخاب کند و مطالعهای روشمند درباره ابعاد مختلف شخصیت، سیره و معارف پیامبر اسلام(ص) انجام دهد.
پژوهشگران باید این عناوین را به آثار ماندگار تبدیل کنند
حاجی با تأکید بر ضرورت بهرهگیری جامعه علمی از عناوین تدوینشده اظهار کرد: اگر این مجموعه در اختیار پژوهشگران قرار گیرد، میتوان امیدوار بود که زمینه برای ورود شمار بیشتری از محققان به حوزه پیامبرشناسی فراهم شود و عناوین موجود از مرحله فهرست موضوعات عبور کرده و به پژوهشهای علمی تبدیل شوند.
وی افزود: حرکت قلمهای بیشتر در مسیر مطالعه شخصیت پیامبر اسلام(ص) میتواند به تولید آثار علمی متنوعی در زمینه زندگی، سیره، معارف و اندیشههای پیامبر اعظم(ص) منجر شود.
این نویسنده مجموعه پژوهشی معارف محمدی ادامه داد: تنوع موضوعات تدوینشده این امکان را فراهم میکند که پیامبر اسلام(ص) از منظرهای مختلف علوم اسلامی و انسانی مورد مطالعه قرار گیرد و هر رشته علمی بتواند سهمی در شناخت دقیقتر ابعاد شخصیت و رسالت آن حضرت داشته باشد.
حاجی تصریح کرد: ارزش این پروژه در آن است که تلاش شده برای پژوهشگران مسیرهای متنوعی برای ورود به مطالعات پیامبرشناسی ترسیم شود و موضوعاتی در اختیار آنان قرار گیرد که قابلیت تبدیل شدن به پایاننامه، رساله و دیگر آثار علمی را داشته باشد.
وی در پایان گفت: امید است این عناوین با استقبال پژوهشگران مواجه شود و بخشی از ظرفیت مغفول مطالعات علمی درباره پیامبر اسلام(ص) را فعال کند تا در نهایت، این موضوعات به صفحات علمی ماندگاری درباره شخصیت، سیره، معارف و اندیشههای پیامبر اعظم(ص) تبدیل شود.
نظر شما